Book 14: Chapter 10

1 [इ] एवम एतथ बरह्मबलं गरीयॊ; न बरह्मतः किं चिथ अन्यथ गरीयः आविक्षितस्य तु बलं न मृष्ये; वज्रम अस्मै परहरिष्यामि घॊरम 2 धृतराष्ट्र परहितॊ गच्छ मरुत्तं; संवर्तेन सहितं तं वथस्व बृहस्पतिं तवम उपशिक्षस्व राजन; वज्रं वा ते परहरिष्यामि घॊरम 3 [व] ततॊ गत्वा घृतराष्ट्रॊ नरेन्थ्रं; परॊवाचेथं वचनं वासवस्य गन्धर्वं मां धृतराष्ट्रं निबॊध; तवाम आगतं वकु कामं नरेन्थ्र 4 ऐन्थ्रं वाक्यं शृणु मे राजसिंह; यत पराह लॊकाधिपतिर महात्मा बृहस्पतिं याजकं तवं वृणीष्व; वज्रं वा ते परहरिष्यामि घॊरम वचश चेथ एतन न करिष्यसे मे; पराहैतथ एतावथ अचिन्त्यकर्मा 5 [म] तवं चैवैतथ वेत्द पुरंथरश च; विश्वे थेवा वसवश चाश्विनौ च मित्रथ्रॊहे निष्कृतिर वै यदैव; नास्तीति लॊकेषु सथैव वाथः 6 बृहस्पतिर याजयिता महेन्थ्रं; थेव शरेष्ठं वज्रभृतां वरिष्ठम संवर्तॊ मां याजयिताथ्य राजन; न ते वाक्यं तस्य वा रॊचयामि 7 [गन्धर्व] घॊरॊ नाथः शरूयते वासवस्य; नभस्तले गर्जतॊ राजसिंह वयक्तं वज्रं मॊक्ष्यते ते महेन्थ्रः; कषेमं राजंश चिन्त्यताम एष कालः 8 इत्य एवम उक्तॊ धृतराष्ट्रेण राजा; शरुत्वा नाथं नथतॊ वासवस्य तपॊनित्यं धर्मविथां वरिष्ठं; संवर्तं तं जञापयाम आस कार्यम 9 [म] इमम अश्मानं पलवमानम आराथ; अध्वा थूरं तेन न थृश्यते ऽथय परपथ्ये ऽहं शर्म विप्रेन्थ्र तवत्तः; परयच्छ तस्माथ अभयं विप्रमुख्य 10 अयम आयाति वै वज्री थिशॊ विथ्यॊतयन थश अमानुषेण घॊरेण सथस्यास तरासिता हि नः 11 [स] भयं शक्राथ वयेतु ते राजसिंह; परणॊत्स्ये ऽहं भयम एतत सुघॊरम संस्तम्भिन्या विथ्यया कषिप्रम एव; मा भैस तवम अस्माथ भव चापि परतीतः

संस्तम्भिन्या विथ्यया कषिप्रम एव; मा भैस तवम अस्माथ भव चापि परतीतः 12 अहं संस्तम्भयिष्यामि मा भैस तवं शक्रतॊ नृप सर्वेषाम एव थेवानां कषपितान्य आयुधानि मे 13 थिशॊ वज्रं वरजतां वायुर एतु; वर्षं भूत्वा निपततु काननेषु आपः पलवन्त्व अन्तरिक्षे वृदा च; सौथामिनी थृश्यतां मा बिभस तवम 14 अदॊ वह्निस तरातुवा सर्वतस ते; कामवर्षं वर्षतु वासवॊ वा वज्रं तदा सदापयतां च वायुर; महाघॊरं पलवमानं जलौघैः 15 [म] घॊरः शब्थः शरूयते वै महास्वनॊ; वज्रस्यैष सहितॊ मारुतेन आत्मा हि मे परव्यदते मुहुर मुहुर; न मे सवास्द्यं जायते चाथ्य विप्र 16 [स] वज्राथ उग्राथ वयेतु भयं तवाथ्य; वातॊ भूत्वा हन्मि नरेन्थ्र वज्रम भयं तयक्त्वा वरम अन्यं वृणीष्व; कं ते कामं तपसा साधयामि 17 [म] इन्थ्रः साक्षात सहसाभ्येतु विप्र; हविर यज्ञे परतिगृह्णातु चैव सवं सवं धिष्ण्यं चैव जुषन्तु थेवाः; सुतं सॊमं परतिगृह्णन्तु चैव 18 [स] अयम इन्थ्रॊ हरिभिर आयाति राजन; थेवैः सर्वैः सहितः सॊमपीदी मन्त्राहूतॊ यज्ञम इमं मयाथ्य; पश्यस्वैनं मन्त्रविस्रस्त कायम 19 [व] ततॊ थेवैः सहितॊ थेवराजॊ; रदे युक्त्वा तान हरीन वाजिमुख्यान आयाथ यज्ञम अधि राज्ञः पिपासुर; आविक्षितस्याप्रमेयस्य सॊमम 20 तम आयान्तं सहितं थेवसंघैः; परत्युथ्ययौ स पुरॊधा मरुत्तः चक्रे पूजां थेवराजाय चाग्र्यां; यदाशास्त्रं विधिवत परीयमाणः 21 [स] सवागतं ते पुरुहूतेह विथ्वन; यज्ञॊ ऽथयायं संनिहिते तवयीन्थ्र शॊशुभ्यते बलवृत्रघ्न भूयः; पिबस्व सॊमं सुतम उथ्यतं मया 22 [म] शिवेन मां पश्य नमश च ते ऽसतु; पराप्तॊ यज्ञः सफलं जीवितं मे अयं यज्ञं कुरुते मे सुरेन्थ्र; बृहस्पतेर अवरॊ जन्मना यः 23 [इ] जानामि ते गुरुम एनं तपॊधनं; बृहस्पतेर अनुजं तिग्मतेजसम

ततॊ वित्तं विविधं संनिधाय; यदॊत्साहं कारयित्वा च कॊशम अनुज्ञातॊ गुरुणा संनिवृत्य; शशास गाम अखिलां सागरान्ताम 35 एवंगुणः संबभूवेह राजा; यस्य करतौ तत सुवर्णं परभूतम तत तवं समाथाय नरेन्थ्र वित्तं; यजस्व थेवांस तर्पयानॊ विधानैः 36 [व] ततॊ राजा पाण्डवॊ हृष्टरूपः; शरुत्वा वाक्यं सत्यवत्याः सुतस्य मनश चक्रे तेन वित्तेन यष्टुं; ततॊ ऽमात्यैर मन्त्रयाम आस भूयः 1 [i] evam etad brahmabalaṃ garīyo; na brahmataḥ kiṃ cid anyad garīyaḥ āvikṣitasya tu balaṃ na mṛṣye; vajram asmai prahariṣyāmi ghoram 2 dhṛtarāṣṭra prahito gaccha maruttaṃ; saṃvartena sahitaṃ taṃ vadasva bṛhaspatiṃ tvam upaśikṣasva rājan; vajraṃ vā te prahariṣyāmi ghoram 3 [v] tato gatvā ghṛtarāṣṭro narendraṃ; provācedaṃ vacanaṃ vāsavasya gandharvaṃ māṃ dhṛtarāṣṭraṃ nibodha; tvām āgataṃ vaku kāmaṃ narendra 4 aindraṃ vākyaṃ śṛṇu me rājasiṃha; yat prāha lokādhipatir mahātmā bṛhaspatiṃ yājakaṃ tvaṃ vṛṇīṣva; vajraṃ vā te prahariṣyāmi ghoram vacaś ced etan na kariṣyase me; prāhaitad etāvad acintyakarmā 5 [m] tvaṃ caivaitad vettha puraṃdaraś ca; viśve devā vasavaś cāśvinau ca mitradrohe niṣkṛtir vai yathaiva; nāstīti lokeṣu sadaiva vādaḥ 6 bṛhaspatir yājayitā mahendraṃ; deva śreṣṭhaṃ vajrabhṛtāṃ variṣṭham saṃvarto māṃ yājayitādya rājan; na te vākyaṃ tasya vā rocayāmi 7 [gandharva] ghoro nādaḥ śrūyate vāsavasya; nabhastale garjato rājasiṃha vyaktaṃ vajraṃ mokṣyate te mahendraḥ; kṣemaṃ rājaṃś cintyatām eṣa kālaḥ 8 ity evam ukto dhṛtarāṣṭreṇa rājā; śrutvā nādaṃ nadato vāsavasya

ity evam ukto dhṛtarāṣṭreṇa rājā; śrutvā nādaṃ nadato vāsavasya taponityaṃ dharmavidāṃ variṣṭhaṃ; saṃvartaṃ taṃ jñāpayām āsa kāryam 9 [m] imam aśmānaṃ plavamānam ārād; adhvā dūraṃ tena na dṛśyate 'dya prapadye 'haṃ śarma viprendra tvattaḥ; prayaccha tasmād abhayaṃ vipramukhya 10 ayam āyāti vai vajrī diśo vidyotayan daśa amānuṣeṇa ghoreṇa sadasyās trāsitā hi naḥ 11 [s] bhayaṃ śakrād vyetu te rājasiṃha; praṇotsye 'haṃ bhayam etat sughoram saṃstambhinyā vidyayā kṣipram eva; mā bhais tvam asmād bhava cāpi pratītaḥ 12 ahaṃ saṃstambhayiṣyāmi mā bhais tvaṃ śakrato nṛpa sarveṣām eva devānāṃ kṣapitāny āyudhāni me 13 diśo vajraṃ vrajatāṃ vāyur etu; varṣaṃ bhūtvā nipatatu kānaneṣu āpaḥ plavantv antarikṣe vṛthā ca; saudāminī dṛśyatāṃ mā bibhas tvam 14 atho vahnis trātuvā sarvatas te; kāmavarṣaṃ varṣatu vāsavo vā vajraṃ tathā sthāpayatāṃ ca vāyur; mahāghoraṃ plavamānaṃ jalaughaiḥ 15 [m] ghoraḥ śabdaḥ śrūyate vai mahāsvano; vajrasyaiṣa sahito mārutena ātmā hi me pravyathate muhur muhur; na me svāsthyaṃ jāyate cādya vipra 16 [s] vajrād ugrād vyetu bhayaṃ tavādya; vāto bhūtvā hanmi narendra vajram bhayaṃ tyaktvā varam anyaṃ vṛṇīṣva; kaṃ te kāmaṃ tapasā sādhayāmi 17 [m] indraḥ sākṣāt sahasābhyetu vipra; havir yajñe pratigṛhṇātu caiva svaṃ svaṃ dhiṣṇyaṃ caiva juṣantu devāḥ; sutaṃ somaṃ pratigṛhṇantu caiva 18 [s] ayam indro haribhir āyāti rājan; devaiḥ sarvaiḥ sahitaḥ somapīthī mantrāhūto yajñam imaṃ mayādya; paśyasvainaṃ mantravisrasta kāyam

mantrāhūto yajñam imaṃ mayādya; paśyasvainaṃ mantravisrasta kāyam 19 [v] tato devaiḥ sahito devarājo; rathe yuktvā tān harīn vājimukhyān āyād yajñam adhi rājñaḥ pipāsur; āvikṣitasyāprameyasya somam 20 tam āyāntaṃ sahitaṃ devasaṃghaiḥ; pratyudyayau sa purodhā maruttaḥ cakre pūjāṃ devarājāya cāgryāṃ; yathāśāstraṃ vidhivat prīyamāṇaḥ 21 [s] svāgataṃ te puruhūteha vidvan; yajño 'dyāyaṃ saṃnihite tvayīndra śośubhyate balavṛtraghna bhūyaḥ; pibasva somaṃ sutam udyataṃ mayā 22 [m] śivena māṃ paśya namaś ca te 'stu; prāpto yajñaḥ saphalaṃ jīvitaṃ me ayaṃ yajñaṃ kurute me surendra; bṛhaspater avaro janmanā yaḥ 23 [i] jānāmi te gurum enaṃ tapodhanaṃ; bṛhaspater anujaṃ tigmatejasam yasyāhvānād āgato 'haṃ narendra; prītir me 'dya tvayi manuḥ pranaṣṭaḥ 24 [s] yadi prītas tvam asi vai devarāja; tasmāt svayaṃ śādhi yajñe vidhānam svayaṃ sarvān kuru mārgān surendra; jānātv ayaṃ sarvalokaś ca deva 25 [v] evam uktas tv āṅgirasena śakraḥ; samādideśa svayam eva devān sabhāḥ kriyantām āvasathāś ca mukhyāḥ; sahasraśaś citrabhaumāḥ samṛddhāḥ 26 kḷpta sthūṇāḥ kurutārohaṇāni; gandharvāṇām apsarasāṃ ca śīghram yeṣu nṛtyerann apsarasaḥ sahasraśaḥ; svargoddeśaḥ kriyatāṃ yajñavāṭaḥ 27 ity uktās te cakrur āśu pratītā; divaukasaḥ śakra vākyān narendra tato vākyaṃ prāha rājānam indraḥ; prīto rājan pūjayāno maruttam 28 eṣa tvayāham iha rājan sametya; ye cāpy anye tava pūrve narendrāḥ sarvāś cānyā devatāḥ prīyamāṇā; havis tubhyaṃ pratigṛhṇantu rājan

29 āgneyaṃ vai lohitam ālabhantāṃ; vaiśvadevaṃ bahurūpaṃ virājan nīlaṃ cokṣāṇaṃ medhyam abhyālabhantāṃ; calac chiśnaṃ mat pradiṣṭaṃ dvijendrāḥ 30 tato yajño vavṛdhe tasya rājño; yatra devāḥ svayam annāni jahruḥ yasmiñ śakro brāhmaṇaiḥ pūjyamānaḥ; sadasyo 'bhūd dharimān devarājaḥ 31 tataḥ saṃvartaś cityagato mahātmā; yathā vahniḥ prajvalito dvitīyaḥ havīṃṣy uccair āhvayan devasaṃghāñ; juhāvāgnau mantravat supratītaḥ 32 tataḥ pītvā balabhit somam agryaṃ; ye cāpy anye somapā vai divaukasaḥ sarve 'nujñātāḥ prayayuḥ pārthivena; yathājoṣaṃ tarpitāḥ prītimantaḥ 33 tato rājā jātarūpasya rāśīn; pade pade kārayām āsa hṛṣṭaḥ dvijātibhyo visṛjan bhūri vittaṃ; rarāja vitteśa ivāri hantā 34 tato vittaṃ vividhaṃ saṃnidhāya; yathotsāhaṃ kārayitvā ca kośam anujñāto guruṇā saṃnivṛtya; śaśāsa gām akhilāṃ sāgarāntām 35 evaṃguṇaḥ saṃbabhūveha rājā; yasya kratau tat suvarṇaṃ prabhūtam tat tvaṃ samādāya narendra vittaṃ; yajasva devāṃs tarpayāno vidhānaiḥ 36 [v] tato rājā pāṇḍavo hṛṣṭarūpaḥ; śrutvā vākyaṃ satyavatyāḥ sutasya manaś cakre tena vittena yaṣṭuṃ; tato 'mātyair mantrayām āsa bhūyaḥ