Book 14: Chapter 9

1 [इन्थ्र] कच चित सुखं सवपिषि तवं बृहस्पते; कच चिन मनॊज्ञाः परिचारकास ते कच चिथ थेवानां सुखकामॊ ऽसि विप्र; कच चिथ थेवास तवां परिपालयन्ति 2 [ब] सुखं शये ऽहं शयने महेन्थ्र; तदा मनॊज्ञाः परिचारका मे तदा थेवानां सुखकामॊ ऽसमि शक्र; थेवाश च मां सुभृशं पालयन्ति 3 [इ] कुतॊ थुःखं मानसं थेहजं वा; पाण्डुर विवर्णश च कुतस तवम अथ्य आचक्ष्व मे तथ थविज यावथ एतान; निहन्मि सर्वांस तव थुःखकर्तॄन 4 [ब] मरुत्तम आहुर मघवन यक्ष्यमाणं; महायज्ञेनॊत्तम थक्षिणेन तं संवर्तॊ याजयितेति मे शरुतं; तथ इच्छामि न स तं याजयेत 5 [इ] सर्वान कामान अनुजातॊ ऽसि विप्र; यस तवं थेवानां मन्त्रयसे परॊधाः उभौ च ते जन्ममृत्यू वयतीतौ; किं संवर्तस तव कर्ताथ्य विप्र 6 [ब] थेवैः सह तवम असुरान संप्रणुथ्य; जिघांससे ऽथयाप्य उत सानुबन्धान यं यं समृथ्धं पश्यसि तत्र तत्र; थुःखं सपत्नेषु समृथ्धभावः 7 अतॊ ऽसमि थेवेन्थ्र विवर्णरूपः; सपत्नॊ मे वर्धते तन निशम्य सर्वॊपायैर मघवन संनियच्छ; संवर्तं वा पार्दिवं वा मरुत्तम 8 [इ] एहि गच्छ परहितॊ जातवेथॊ; बृहस्पतिं परिथातुं मरुत्ते अयं वै तवा याजयिता बृहस्पतिस; तदामरं चैव करिष्यतीति 9 [अग्नि] अयं गच्छामि तव शक्राथ्य थूतॊ; बृहस्पतिं परिथातुं मरुत ते वाचं सत्यां पुरुहूतस्य कर्तुं; बृहस्पतेश चापचितिं चिकीर्षुः 10 [व] ततः परायाथ धूमकेतुर महात्मा; वनस्पतीन वीरुधश चावमृथ्नन कामाथ धिमान्ते परिवर्तमानः; काष्ठातिगॊ मातरिश्वेन नर्थन 11 [म] आश्चर्यम अथ्य पश्यामि रूपिणं वह्निम आगतम आसनं सलिलं पाथ्यं गां चॊपानय वै मुने

मथं नामासुरं विश्वरूपं; यं तवं थृष्ट्वा चक्षुषी संन्यमीलः 34 हनुर एका जगतीस्दा तदैका; थिवं गता महतॊ थानवस्य सहस्रं थन्तानां शतयॊजनानां; सुतीक्ष्णानां घॊररूपं बभूव 35 वृत्ताः सदूला रजतस्तम्भवर्णा; थंष्ट्राश चतस्रॊ थवे शते यॊजनानाम स तवां थन्तान विथशन्न अभ्यधावञ; जिघांसया शूलम उथ्यम्य घॊरम 36 अपश्यस तवं तं तथा घॊररूपं; सर्वे तव अन्ये थथृशुर थर्शनीयम यस्माथ भीतः पराञ्जलिस तवं महर्षिम; आगच्छेदाः शरणं थानवघ्न 37 कषत्राथ एवं बरह्मबलं गरीयॊ; न बरह्मतः किं चिथ अन्यथ गरीयः सॊ ऽहं जानं बरह्मतेजॊ यदावन; न संवर्तं गन्तुम इच्छामि शक्र 1 [indra] kac cit sukhaṃ svapiṣi tvaṃ bṛhaspate; kac cin manojñāḥ paricārakās te kac cid devānāṃ sukhakāmo 'si vipra; kac cid devās tvāṃ paripālayanti 2 [b] sukhaṃ śaye 'haṃ śayane mahendra; tathā manojñāḥ paricārakā me tathā devānāṃ sukhakāmo 'smi śakra; devāś ca māṃ subhṛśaṃ pālayanti 3 [i] kuto duḥkhaṃ mānasaṃ dehajaṃ vā; pāṇḍur vivarṇaś ca kutas tvam adya ācakṣva me tad dvija yāvad etān; nihanmi sarvāṃs tava duḥkhakartṝn 4 [b] maruttam āhur maghavan yakṣyamāṇaṃ; mahāyajñenottama dakṣiṇena taṃ saṃvarto yājayiteti me śrutaṃ; tad icchāmi na sa taṃ yājayeta 5 [i] sarvān kāmān anujāto 'si vipra; yas tvaṃ devānāṃ mantrayase prodhāḥ ubhau ca te janmamṛtyū vyatītau; kiṃ saṃvartas tava kartādya vipra 6 [b] devaiḥ saha tvam asurān saṃpraṇudya; jighāṃsase 'dyāpy uta sānubandhān yaṃ yaṃ samṛddhaṃ paśyasi tatra tatra; duḥkhaṃ sapatneṣu samṛddhabhāvaḥ 7 ato 'smi devendra vivarṇarūpaḥ; sapatno me vardhate tan niśamya

ato 'smi devendra vivarṇarūpaḥ; sapatno me vardhate tan niśamya sarvopāyair maghavan saṃniyaccha; saṃvartaṃ vā pārthivaṃ vā maruttam 8 [i] ehi gaccha prahito jātavedo; bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte ayaṃ vai tvā yājayitā bṛhaspatis; tathāmaraṃ caiva kariṣyatīti 9 [agni] ayaṃ gacchāmi tava śakrādya dūto; bṛhaspatiṃ paridātuṃ marut te vācaṃ satyāṃ puruhūtasya kartuṃ; bṛhaspateś cāpacitiṃ cikīrṣuḥ 10 [v] tataḥ prāyād dhūmaketur mahātmā; vanaspatīn vīrudhaś cāvamṛdnan kāmād dhimānte parivartamānaḥ; kāṣṭhātigo mātariśvena nardan 11 [m] āścaryam adya paśyāmi rūpiṇaṃ vahnim āgatam āsanaṃ salilaṃ pādyaṃ gāṃ copānaya vai mune 12 [agni] āsanaṃ salilaṃ pādyaṃ pratinandāmi te 'nagha indreṇa tu samādiṣṭaṃ viddhi māṃ dūtam āgatam 13 [m] kac cic chrīmān devarājaḥ sukhī ca; kac cic cāsmān prīyate dhūmaketo kac cid devāś cāsya vaśe yathāvat; tad brūhi tvaṃ mama kārtsnyena deva 14 [a] śakro bhṛśaṃ susukhī pārthivendra; prītiṃ cecchaty ajarāṃ vai tvayā saḥ devāś ca sarve vaśagās tasya rājan; saṃdeśaṃ tvaṃ śṛṇu me devarājñaḥ 15 yadarthaṃ māṃ prāhiṇot tvatsakāśaṃ; bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte ayaṃ gurur yājayitā nṛpa tvāṃ; martyaṃ santam amaraṃ tvāṃ karotu 16 [m] saṃvarto 'yaṃ yājayitā dvijo me; bṛhaspater añjalir eṣa tasya nāsau devaṃ yājayitvā mahendraṃ; martyaṃ santaṃ yājayann adya śobhet 17 [a] ye vai lokā devaloke mahāntaḥ; saṃprāpsyase tān devarājaprasādāt tvāṃ ced asau yājayed vai bṛhaspatir; nūnaṃ svargaṃ tvaṃ jayeḥ kīrtiyuktaḥ

tvāṃ ced asau yājayed vai bṛhaspatir; nūnaṃ svargaṃ tvaṃ jayeḥ kīrtiyuktaḥ 18 tathā lokā mānuṣā ye ca divyāḥ; prajāpateś cāpi ye vai mahāntaḥ te te jitā devarājyaṃ ca kṛtsnaṃ; bṛhaspatiś ced yājayet tvāṃ narendra 19 [samvarta] māsmān evaṃ tvaṃ punar āgāḥ kathaṃ cid; bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte mā tvāṃ dhakṣye cakṣuṣā dāruṇena; saṃkruddho 'haṃ pāvakatan nibodha 20 [v] tato devān agamad dhūmaketur; dāhād bhīto vyathito 'śvattha parṇavat taṃ vai dṛṣṭvā prāha śakro mahātmā; bṛhaspateḥ saṃnidhau havyavāham 21 yat tvaṃ gataḥ prahito jātavedo; bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte tat kiṃ prāha sa nṛpo yakṣyamāṇaḥ; kac cid vacaḥ pratigṛhṇāti tac ca 22 [a] na te vācaṃ rocayate marutto; bṛhaspater añjaliṃ prāhiṇot saḥ saṃvarto māṃ yājayitety abhīkṣṇaṃ; punaḥ punaḥ sa mayā procyamānaḥ 23 uvācedaṃ mānuṣā ye ca divyāḥ; prajāpater ye ca lokā mahāntaḥ tāṃś cel labheyaṃ saṃvidaṃ tena kṛtvā; tathāpi neccheyam iti pratītaḥ 24 [i] punar bhavān pārthivaṃ taṃ sametya; vākyaṃ madīyaṃ prāpaya svārthayuktam punar yad yukto na kariṣyate vacas; tato vajraṃ saṃprahartāsmi tasmai 25 [a] gandharvarāḍ yātvayaṃ tatra dūto; bibhemy ahaṃ vāsava tatra gantum saṃrabdho mām abravīt tīkṣṇaroṣaḥ; saṃvarto vākyaṃ caritabrahmacaryaḥ 26 yady āgaccheḥ punar evaṃ kathaṃ cid; bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutte daheyaṃ tvāṃ cakṣuṣā dāruṇena; saṃkruddha ity etad avaihi śakra 27 [i] tvam evānyān dahase jātavedo; na hi tvadanyo vidyate bhasmakartā

tvam evānyān dahase jātavedo; na hi tvadanyo vidyate bhasmakartā tvatsaṃsparśāt sarvaloko bibhety; aśraddheyaṃ vadase havyavāha 28 [a] divaṃ devendra pṛthivīṃ caiva sarvāṃ; saṃveṣṭayes tvaṃ svabalenaiva śakra evaṃvidhasyeha satas tavāsau; kathaṃ vṛtras tridivaṃ prāg jahāra 29 [i] na caṇḍikā jaṅgamā no kareṇur; na vāri somaṃ prapibāmi vahne na durbale vai visṛjāmi vajraṃ; ko me 'sukhāya praharen manuṣyaḥ 30 pravrājayeyaṃ kālakeyān pṛthivyām; apākarṣaṃ dānavān antarikṣāt divaḥ prahrādam avasānam ānayaṃ; ko me 'sukhāya prahareta martyaḥ 31 [a] yatra śaryātiṃ cyavano yājayiṣyan; sahāśvibhyāṃ somam agṛhṇad ekaḥ taṃ tvaṃ kruddhaḥ pratyaṣedhīḥ purastāc; charyāti yajñaṃ smara taṃ mahendra 32 vajraṃ gṛhītvā ca puraṃdara tvaṃ; saṃpraharṣīś cyavanasyātighoram sa te vipraḥ saha vajreṇa bāhum; apāgṛhṇāt tapasā jātamanyuḥ 33 tato roṣāt sarvato ghorarūpaṃ; sapatnaṃ te janayām āsa bhūyaḥ madaṃ nāmāsuraṃ viśvarūpaṃ; yaṃ tvaṃ dṛṣṭvā cakṣuṣī saṃnyamīlaḥ 34 hanur ekā jagatīsthā tathaikā; divaṃ gatā mahato dānavasya sahasraṃ dantānāṃ śatayojanānāṃ; sutīkṣṇānāṃ ghorarūpaṃ babhūva 35 vṛttāḥ sthūlā rajatastambhavarṇā; daṃṣṭrāś catasro dve śate yojanānām sa tvāṃ dantān vidaśann abhyadhāvañ; jighāṃsayā śūlam udyamya ghoram 36 apaśyas tvaṃ taṃ tadā ghorarūpaṃ; sarve tv anye dadṛśur darśanīyam yasmād bhītaḥ prāñjalis tvaṃ maharṣim; āgacchethāḥ śaraṇaṃ dānavaghna 37 kṣatrād evaṃ brahmabalaṃ garīyo; na brahmataḥ kiṃ cid anyad garīyaḥ so 'haṃ jānaṃ brahmatejo yathāvan; na saṃvartaṃ gantum icchāmi śakra