Book 3: Chapter 184

1 [मार्क] अत्रैव च सरस्वत्या गीतं परपुरंजय पृष्टया मुनिना वीर शृणु तर्क्षेण धीमता 2 [तार्क्स्य] किं नु शरेयॊ पुरुषस्येह भथ्रे; कदं कुर्वन न चयवते सवधर्मात आचक्ष्व मे चारुसर्वाङ्गि सर्वं; तवयानुशिष्टॊ न चयवेयं सवधर्मात 3 कदं चाग्निं जुहुयां पूजये वा; कस्मिन काले केन धर्मॊ न नश्येत एतत सर्वं सुभगे परब्रवीहि; यदा लॊकान विरजः संचरेयम 4 [मार्क] एवं पृष्टा परीतियुक्तेन तेन; शुश्रूषुम ईक्ष्यॊत्तम बुथ्धियुक्तम तार्क्ष्यं विप्रं धर्मयुक्तं हितं च; सरस्वती वाक्यम इथं बभाषे 5 [सरस] यॊ बरह्म जानाति यदाप्रथेशं; सवाध्यायनित्यः शुचिर अप्रमत्तः स वै पुरॊ थेवपुरस्य गन्ता; सहामरैः पराप्नुयात परीतियॊगम 6 तत्र सम रम्या विपुला विशॊकाः; सुपुष्पिताः पुष्करिण्यः सुपुण्याः अकर्थमा मीनवत्यः सुतीर्दा; हिरण्मयैर आवृताः पुण्डरीकैः 7 तासां तीरेष्व आसते पुण्यकर्मा; महीयमानः पृदग अप्सरॊभिः सुपुण्य गन्धाभिर अलंकृताभिर; हिरण्यवर्णाभिर अतीव हृष्टः 8 परं लॊकं गॊप्रथास तव आप्नुवन्ति; थत्त्वानड्वाहं सूर्यलॊकं वरजन्ति वासॊ थत्त्वा चन्थ्रमसः स लॊकं; थत्त्वा हिरण्यम अमृतत्वम एति 9 धेनुं थत्त्व सुव्रतां साधु थॊहां; कल्याणवत साम पलायिनीं च यावन्ति रॊमाणि भवन्ति तस्यास; तावथ वर्षाण्य अश्नुते सवर्गलॊकम 10 अनड्वाहं सुव्रतं यॊ थथाति; हलस्य वॊड्धारम अनन्तवीर्यम धुरं धुरं बलवन्तं युवानं; पराप्नॊति लॊकान थश धेनुथस्य 11 यः सप्त वर्षाणि जुहॊति तार्क्ष्य; हव्यं तव अग्नौ सुव्रतः साधु शीलः सप्तावरान सप्त पूर्वान पुनाति; पितामहान आत्मनः कर्मभिः सवैः

तं वै परं वेथविथः परपन्नाः; परं परेभ्यः परदितं पुराणम सवाध्यायथानव्रतपुण्ययॊगैस; तपॊधना वीतशॊका विमुक्ताः 23 तस्याद मध्ये वेतसः पुण्यगन्धः; सहस्रशाखॊ विमलॊ विभाति तस्य मूलात सरितः परस्रवन्ति; मधूथक परस्रवणा रमण्यः 24 शाखां शाखां महानथ्यः संयान्ति सिकता समाः धाना पूपा मांसशाकाः सथा पायसकर्थमाः 25 यस्मिन्न अग्निमुखा थेवाः सेन्थ्राः सह मरुथ्गणैः ईजिरे करतुभिः शरेष्ठैस तत पथं परमं मुने 1 [mārk] atraiva ca sarasvatyā gītaṃ parapuraṃjaya pṛṣṭayā muninā vīra śṛṇu tarkṣeṇa dhīmatā 2 [tārksya] kiṃ nu śreyo puruṣasyeha bhadre; kathaṃ kurvan na cyavate svadharmāt ācakṣva me cārusarvāṅgi sarvaṃ; tvayānuśiṣṭo na cyaveyaṃ svadharmāt 3 kathaṃ cāgniṃ juhuyāṃ pūjaye vā; kasmin kāle kena dharmo na naśyet etat sarvaṃ subhage prabravīhi; yathā lokān virajaḥ saṃcareyam 4 [mārk] evaṃ pṛṣṭā prītiyuktena tena; śuśrūṣum īkṣyottama buddhiyuktam tārkṣyaṃ vipraṃ dharmayuktaṃ hitaṃ ca; sarasvatī vākyam idaṃ babhāṣe 5 [saras] yo brahma jānāti yathāpradeśaṃ; svādhyāyanityaḥ śucir apramattaḥ sa vai puro devapurasya gantā; sahāmaraiḥ prāpnuyāt prītiyogam 6 tatra sma ramyā vipulā viśokāḥ; supuṣpitāḥ puṣkariṇyaḥ supuṇyāḥ akardamā mīnavatyaḥ sutīrthā; hiraṇmayair āvṛtāḥ puṇḍarīkaiḥ 7 tāsāṃ tīreṣv āsate puṇyakarmā; mahīyamānaḥ pṛthag apsarobhiḥ supuṇya gandhābhir alaṃkṛtābhir; hiraṇyavarṇābhir atīva hṛṣṭaḥ 8 paraṃ lokaṃ gopradās tv āpnuvanti; dattvānaḍvāhaṃ sūryalokaṃ vrajanti vāso dattvā candramasaḥ sa lokaṃ; dattvā hiraṇyam amṛtatvam eti

vāso dattvā candramasaḥ sa lokaṃ; dattvā hiraṇyam amṛtatvam eti 9 dhenuṃ dattva suvratāṃ sādhu dohāṃ; kalyāṇavat sāma palāyinīṃ ca yāvanti romāṇi bhavanti tasyās; tāvad varṣāṇy aśnute svargalokam 10 anaḍvāhaṃ suvrataṃ yo dadāti; halasya voḍdhāram anantavīryam dhuraṃ dhuraṃ balavantaṃ yuvānaṃ; prāpnoti lokān daśa dhenudasya 11 yaḥ sapta varṣāṇi juhoti tārkṣya; havyaṃ tv agnau suvrataḥ sādhu śīlaḥ saptāvarān sapta pūrvān punāti; pitāmahān ātmanaḥ karmabhiḥ svaiḥ 12 [tārksya] kim agnihotrasya vrataṃ purāṇam; ācakṣva me pṛcchataś cārurūpe tvayānuśiṣṭo 'ham ihādya vidyāṃ; yad agnihotrasya vrataṃ purāṇam 13 [saras] na cāśucir nāpy anirṇiktapāṇir; nābrahmavij juhuyān nāvipaścit bubhukṣavaḥ śuci kāmā hi devā; nāśraddadhānād dhi havir juṣanti 14 nāśrotriyaṃ deva havye niyuñjyān; moghaṃ parā siñcati tādṛśo hi apūrṇam aśrotriyam āha tārkṣya; na vai tādṛg juhuyād agnihotram 15 kṛśānuṃ ye juhvati śraddadhānāḥ; satyavratā hutaśiṣṭāśinaś ca gavāṃ lokaṃ prāpya te puṇyagandhaṃ; paśyanti devaṃ paramaṃ cāpi satyam 16 [tārksya] kṣetrajñabhūtāṃ paralokabhāve; karmodaye buddhim atipraviṣṭām prajñāṃ ca devīṃ subhage vimṛśya; pṛcchāmi tvāṃ kā hy asi cārurūpe 17 [saras] agnihotrād aham abhyāgatāsmi; viprarṣabhāṇāṃ saṃśaya cchedanāya tvat saṃyogād aham etad abruvaṃ; bhāve sthitā tathyam arthaṃ yathāvat 18 [tārksya] na hi tvayā sadṛśī kā cid asti; vibhrājase hy atimātraṃ yathā śrīḥ rūpaṃ ca te divyam atyantakāntaṃ; prajñāṃ ca devīṃ subhage bibharṣi

19 [saras] śreṣṭhāni yāni dvipadāṃ variṣṭha; yajñeṣu vidvann upapādayanti tair evāhaṃ saṃpravṛddhā bhavāmi; āpyāyitā rūpavatī ca vipra 20 yac cāpi dravyam upayujyate ha; vānaspatyam āyasaṃ pārthivaṃ vā divyena rūpeṇa ca prajñayā ca; tenaiva siddhir iti viddhi vidvan 21 [tārksya] idaṃ śreyo paramaṃ manyamānā; vyāyacchante munayaḥ saṃpratītāḥ ācakṣva me taṃ paramaṃ viśokaṃ; mokṣaṃ paraṃ yaṃ praviśanti dhīrāḥ 22 [saras] taṃ vai paraṃ vedavidaḥ prapannāḥ; paraṃ parebhyaḥ prathitaṃ purāṇam svādhyāyadānavratapuṇyayogais; tapodhanā vītaśokā vimuktāḥ 23 tasyātha madhye vetasaḥ puṇyagandhaḥ; sahasraśākho vimalo vibhāti tasya mūlāt saritaḥ prasravanti; madhūdaka prasravaṇā ramaṇyaḥ 24 śākhāṃ śākhāṃ mahānadyaḥ saṃyānti sikatā samāḥ dhānā pūpā māṃsaśākāḥ sadā pāyasakardamāḥ 25 yasminn agnimukhā devāḥ sendrāḥ saha marudgaṇaiḥ ījire kratubhiḥ śreṣṭhais tat padaṃ paramaṃ mune