Book 1: Chapter 85

1 [आ] यथावसॊ नन्थने कामरूपी; संवत्सराणाम अयुतं शतानाम किं कारणं कार्तयुगप्रधान; हित्वा तत्त्वं वसुधाम अन्वपथ्यः 2 [य] जञातिः सुहृत सवजनॊ यॊ यदेह; कषीणे वित्ते तयज्यते मानवैर हि तदा तत्र कषीणपुण्यं मनुष्यं; तयजन्ति सथ्यः सेश्वरा थेवसंघाः 3 [आ] कदं तस्मिन कषीणपुण्या भवन्ति; संमुह्यते मे ऽतर मनॊ ऽतिमात्रम किं विशिष्टाः कस्य धामॊपयान्ति; तथ वै बरूहि कषेत्रवित तवं मतॊ मे 4 [य] इमं भौमं नरकं ते पतन्ति; लालप्यमाना नरथेव सर्वे ते कङ्कगॊमायु बलाशनार्दं; कषीणा विवृथ्धिं बहुधा वरजन्ति 5 तस्माथ एतथ वर्जनीयं नरेण; थुष्टं लॊके गर्हणीयं च कर्म आख्यातं ते पार्दिव सर्वम एतथ; भूयश चेथानीं वथ किं ते वथामि 6 [आ] यथा तु तान वितुथन्ते वयांसि; तदा गृध्राः शितिकण्ठाः पतंगाः कदं भवन्ति कदम आभवन्ति; न भौमम अन्यं नरकं शृणॊमि 7 [य] ऊर्ध्वं थेहात कर्मणॊ जृम्भमाणाथ; वयक्तं पृदिव्याम अनुसंचरन्ति इमं भौमं नरकं ते पतन्ति; नावेक्षन्ते वर्षपूगान अनेकान 8 षष्टिं सहस्राणि पतन्ति वयॊम्नि; तदा अशीतिं परिवत्सराणि तान वै तुथन्ति परपततः परपातं; भीमा भौमा राक्षसास तीक्ष्णथंष्ट्राः 9 [आ] यथ एनसस ते पततस तुथन्ति; भीमा भौमा राक्षसास तीक्ष्णथंष्ट्राः कदं भवन्ति कदम आभवन्ति; कदं भूता गर्भभूता भवन्ति 10 [य] अस्रं रेतः पुष्पफलानुपृक्तम; अन्वेति तथ वै पुरुषेण सृष्टम स वै तस्या रज आपथ्यते वै; स गर्भभूतः समुपैति तत्र 11 वनस्पतींश चौषधीश चाविशन्ति; अपॊ वायुं पृदिवीं चान्तरिक्षम चतुष्पथं थविपथं चापि सर्वम; एवं भूता गर्भभूता भवन्ति 12 [आ]

तस्यान्तवन्तश च भवन्ति लॊका; न चास्य तथ बरह्म फलं थथाति 24 चत्वारि कर्माण्य अभयंकराणि; भयं परयच्छन्त्य अयदा कृतानि मानाग्निहॊत्रम उत मानमौनं; मानेनाधीतम उत मानयज्ञः 25 न मान्यमानॊ मुथम आथथीत; न संतापं पराप्नुयाच चावमानात सन्तः सतः पूजयन्तीह लॊके; नासाधवः साधुबुथ्धिं लभन्ते 26 इति थथ्याथ इति यजेथ इत्य अधीयीत मे वरतम इत्य अस्मिन्न अभयान्य आहुस तानि वर्ज्यानि नित्यशः 27 येनाश्रयं वेथयन्ते पुराणं; मनीषिणॊ मानसमानभक्तम तन निःश्रेयस तैजसं रूपम एत्य; परां शान्तिं पराप्नुयुः परेत्य चेह 1 [ā] yadāvaso nandane kāmarūpī; saṃvatsarāṇām ayutaṃ śatānām kiṃ kāraṇaṃ kārtayugapradhāna; hitvā tattvaṃ vasudhām anvapadyaḥ 2 [y] jñātiḥ suhṛt svajano yo yatheha; kṣīṇe vitte tyajyate mānavair hi tathā tatra kṣīṇapuṇyaṃ manuṣyaṃ; tyajanti sadyaḥ seśvarā devasaṃghāḥ 3 [ā] kathaṃ tasmin kṣīṇapuṇyā bhavanti; saṃmuhyate me 'tra mano 'timātram kiṃ viśiṣṭāḥ kasya dhāmopayānti; tad vai brūhi kṣetravit tvaṃ mato me 4 [y] imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti; lālapyamānā naradeva sarve te kaṅkagomāyu balāśanārthaṃ; kṣīṇā vivṛddhiṃ bahudhā vrajanti 5 tasmād etad varjanīyaṃ nareṇa; duṣṭaṃ loke garhaṇīyaṃ ca karma ākhyātaṃ te pārthiva sarvam etad; bhūyaś cedānīṃ vada kiṃ te vadāmi 6 [ā] yadā tu tān vitudante vayāṃsi; tathā gṛdhrāḥ śitikaṇṭhāḥ pataṃgāḥ kathaṃ bhavanti katham ābhavanti; na bhaumam anyaṃ narakaṃ śṛṇomi 7 [y] ūrdhvaṃ dehāt karmaṇo jṛmbhamāṇād; vyaktaṃ pṛthivyām anusaṃcaranti imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti; nāvekṣante varṣapūgān anekān

imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti; nāvekṣante varṣapūgān anekān 8 ṣaṣṭiṃ sahasrāṇi patanti vyomni; tathā aśītiṃ parivatsarāṇi tān vai tudanti prapatataḥ prapātaṃ; bhīmā bhaumā rākṣasās tīkṣṇadaṃṣṭrāḥ 9 [ā] yad enasas te patatas tudanti; bhīmā bhaumā rākṣasās tīkṣṇadaṃṣṭrāḥ kathaṃ bhavanti katham ābhavanti; kathaṃ bhūtā garbhabhūtā bhavanti 10 [y] asraṃ retaḥ puṣpaphalānupṛktam; anveti tad vai puruṣeṇa sṛṣṭam sa vai tasyā raja āpadyate vai; sa garbhabhūtaḥ samupaiti tatra 11 vanaspatīṃś cauṣadhīś cāviśanti; apo vāyuṃ pṛthivīṃ cāntarikṣam catuṣpadaṃ dvipadaṃ cāpi sarvam; evaṃ bhūtā garbhabhūtā bhavanti 12 [ā] anyad vapur vidadhātīha garbha; utāho svit svena kāmena yāti āpadyamāno narayonim etām; ācakṣva me saṃśayāt prabravīmi 13 śarīradehādi samucchrayaṃ ca; cakṣuḥ śrotre labhate kena saṃjñām etat tattvaṃ sarvam ācakṣva pṛṣṭaḥ; kṣetrajñaṃ tvāṃ tāta manyāma sarve 14 [y] vāyuḥ samutkarṣati garbhayonim; ṛtau retaḥ puṣparasānupṛktam sa tatra tanmātra kṛtādhikāraḥ; krameṇa saṃvardhayatīha garbham 15 sa jāyamāno vigṛhīta gātraḥ; ṣaḍ jñānaniṣṭhāyatano manuṣyaḥ sa śrotrābhyāṃ vedayatīha śabdaṃ; sarvaṃ rūpaṃ paśyati cakṣuṣā ca 16 ghrāṇena gandhaṃ jihvayātho rasaṃ ca; tvacā sparśaṃ manasā veda bhāvam ity aṣṭakehopacitiṃ ca viddhi; mahātmanaḥ prāṇabhṛtaḥ śarīre 17 [ā] yaḥ saṃsthitaḥ puruṣo dahyate vā; nikhanyate vāpi nighṛṣyate vā abhāva bhūtaḥ sa vināśam etya; kenātmānaṃ cetayate purastāt 18

[y] hitvā so 'sūn suptavan niṣṭhanitvā; purodhāya sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca anyāṃ yoniṃ pavanāgrānusārī; hitvā dehaṃ bhajate rājasiṃha 19 puṇyāṃ yoniṃ puṇyakṛto vrajanti; pāpāṃ yoniṃ pāpakṛto vrajanti kīṭāḥ pataṃgāś ca bhavanti pāpā; na me vivakṣāsti mahānubhāva 20 catuṣpadā dvipadāḥ ṣaṭpadāś ca; tathā bhūtā garbhabhūtā bhavanti ākhyātam etan nikhilena sarvaṃ; bhūyas tu kiṃ pṛcchasi rājasiṃha 21 [ā] kiṃsvit kṛtvā labhate tāta lokān; martyaḥ śreṣṭhāṃs tapasā vidyayā vā tan me pṛṣṭaḥ śaṃsa sarvaṃ yathāvac; chubhāṁl lokān yena gacchet krameṇa 22 [y] tapaś ca dānaṃ ca śamo damaś ca; hrīr ārjavaṃ sarvabhūtānukampā naśyanti mānena tamo 'bhibhūtāḥ; puṃsaḥ sadaiveti vadanti santaḥ 23 adhīyānaḥ paṇḍitaṃ manyamāno; yo vidyayā hanti yaśaḥ pareṣām tasyāntavantaś ca bhavanti lokā; na cāsya tad brahma phalaṃ dadāti 24 catvāri karmāṇy abhayaṃkarāṇi; bhayaṃ prayacchanty ayathā kṛtāni mānāgnihotram uta mānamaunaṃ; mānenādhītam uta mānayajñaḥ 25 na mānyamāno mudam ādadīta; na saṃtāpaṃ prāpnuyāc cāvamānāt santaḥ sataḥ pūjayantīha loke; nāsādhavaḥ sādhubuddhiṃ labhante 26 iti dadyād iti yajed ity adhīyīta me vratam ity asminn abhayāny āhus tāni varjyāni nityaśaḥ 27 yenāśrayaṃ vedayante purāṇaṃ; manīṣiṇo mānasamānabhaktam tan niḥśreyas taijasaṃ rūpam etya; parāṃ śāntiṃ prāpnuyuḥ pretya ceha